Κυνηγι Λαγοκεφαλων Και Μεδουσων: Διαχειριση Οικοσυστηματων, Ή Μια Ακομη Βιομηχανια Εξοντωσης;

Ανάγνωση σε: 4 λεπτά

Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική κοινωνία βομβαρδίζεται από δημοσιεύματα, ανακοινώσεις και «επιστημονικές» εκστρατείες, που παρουσιάζουν ορισμένα θαλάσσια είδη ως απειλή.

Στο στόχαστρο βρίσκονται κυρίως οι λαγοκέφαλοι και οι μέδουσες.

Οι πολίτες καλούνται να αποδεχθούν ότι τα είδη αυτά έχουν «υπερπληθυσμό», ότι «καταστρέφουν το θαλάσσιο περιβάλλον» και ότι η λύση είναι η μαζική εξόντωσή τους.

Πίσω όμως από αυτή την αφήγηση κρύβονται σοβαρά ερωτήματα.

Ποιος αποφασίζει πότε ένα είδος είναι «πάρα πολύ»;

Ποιος ωφελείται οικονομικά από τις εκστρατείες εξόντωσης;

Ποιος χρηματοδοτεί τα προγράμματα διαχείρισης;

Και γιατί κάθε φορά που εμφανίζεται ένα οικολογικό πρόβλημα, η πρώτη πρόταση είναι η θανάτωση ζώων, αντί η αντιμετώπιση των πραγματικών αιτιών;

Η ΒΟΛΙΚΗ ΛΕΞΗ «ΥΠΕΡΠΛΗΘΥΣΜΟΣ»

Η έννοια του «υπερπληθυσμού» χρησιμοποιείται διαρκώς, για να νομιμοποιεί παρεμβάσεις εναντίον ζώων.

Τη συναντάμε στα αγριογούρουνα.

Στις αρκούδες.

Στους λύκους.

Στις αλεπούδες.

Στα κορακοειδή.

Και πλέον στα θαλάσσια είδη.

Όμως, τα οικοσυστήματα δεν λειτουργούν με ανθρώπινους πολιτικούς όρους.

Η φύση δεν αναγνωρίζει υπουργικές αποφάσεις, ούτε οικονομικές σκοπιμότητες.

Όταν ένας πληθυσμός αυξάνεται, αυτό συνήθως αποτελεί σύμπτωμα βαθύτερων μεταβολών:

Υπεραλίευση θηρευτών,

Εγκλιματική αλλαγή,

Καταστροφή οικοτόπων,

Θαλάσσια ρύπανση,

Αλλαγές στα θαλάσσια ρεύματα,

Ανθρώπινη παρέμβαση στις τροφικές αλυσίδες.

Αντί να αντιμετωπιστούν αυτά τα αίτια, επιλέγεται η εύκολη λύση:

Να κατηγορηθεί το ίδιο το ζώο.

Το ζώο μετατρέπεται σε ένοχο, για προβλήματα που δημιούργησε ο άνθρωπος.

Ο ΛΑΓΟΚΕΦΑΛΟΣ ΩΣ «ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΕΧΘΡΟΣ»

Ο λαγοκέφαλος παρουσιάζεται σχεδόν σαν τέρας της θάλασσας.

Πράγματι πρόκειται για ξενικό είδος, που επεκτάθηκε στη Μεσόγειο, μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Προκαλεί προβλήματα στους αλιείς και μπορεί να επηρεάσει τοπικά οικοσυστήματα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η μαζική εξόντωση, αποτελεί αυτομάτως επιστημονική λύση.

Σε πολλές περιπτώσεις δημιουργούνται προγράμματα επιδότησης αλιέων, για τη συλλογή και θανάτωση λαγοκέφαλων.

Εδώ γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα:

Όταν η εξόντωση μετατρέπεται σε οικονομική δραστηριότητα, δημιουργούνται κίνητρα για διατήρηση του προβλήματος, αντί για επίλυσή του;

Ένα ολόκληρο σύστημα, μπορεί να αρχίσει να εξαρτάται από τη συνεχή ύπαρξη του «εχθρού».

Χρηματοδοτήσεις.

Ευρωπαϊκά προγράμματα.

Μελέτες.

Εργολαβίες.

Διαχειριστικά σχέδια.

Αποζημιώσεις.

Νέες επιδοτήσεις.

Όσο υπάρχει το πρόβλημα, υπάρχει και ροή χρημάτων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επιστήμονας, ή φορέας, ενεργεί με ιδιοτέλεια.

Σημαίνει όμως, ότι η κοινωνία οφείλει να εξετάζει κριτικά τα οικονομικά συμφέροντα που αναπτύσσονται γύρω από τη διαχείριση ενός είδους.

ΟΙ ΜΕΔΟΥΣΕΣ ΣΤΟ ΕΔΩΛΙΟ

Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται με τις μέδουσες.

Κάθε καλοκαίρι τα μέσα ενημέρωσης γεμίζουν δραματικούς τίτλους.

«Εισβολή μεδουσών».

«Καταστροφή του τουρισμού».

«Θαλάσσιος εφιάλτης».

«Απειλή για τους λουόμενους».

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Οι εξάρσεις πληθυσμών μεδουσών συνδέονται συχνά με:

Αύξηση θερμοκρασίας των υδάτων,

Ευτροφισμό,

Υπεραλίευση ψαριών, που ανταγωνίζονται, ή τρέφονται με μέδουσες,

Οικολογική υποβάθμιση παράκτιων περιοχών.

Με άλλα λόγια, οι μέδουσες συχνά αποτελούν δείκτη διαταραχής του οικοσυστήματος.

Είναι σαν τον πυρετό στον άνθρωπο.

Ο πυρετός δεν είναι η αιτία της ασθένειας.

Είναι το σύμπτωμα.

Αντί λοιπόν να αναζητούμε τις αιτίες της οικολογικής ασθένειας, επιδιώκουμε να εξοντώσουμε το σύμπτωμα.

Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Στη σύγχρονη εποχή, έχει αναπτυχθεί μια ολόκληρη βιομηχανία γύρω από τη «διαχείριση» της άγριας ζωής.

Κάθε πρόβλημα μετατρέπεται σε έργο.

Κάθε έργο σε χρηματοδότηση.

Κάθε χρηματοδότηση σε επαγγελματικό αντικείμενο.

Έτσι δημιουργείται ένας μηχανισμός, που χρειάζεται συνεχώς νέα προβλήματα, για να δικαιολογεί την ύπαρξή του.

Η κοινωνία ακούει συνεχώς ότι πρέπει να χρηματοδοτηθούν:

Προγράμματα ελέγχου πληθυσμών,

Προγράμματα συλλογής ειδών,

Διαχειριστικές δράσεις,

Ειδικές επιτροπές,

Νέες μελέτες,

Νέες καμπάνιες.

Σπάνια όμως γίνεται δημόσια συζήτηση, για το αν οι πρακτικές αυτές λύνουν πραγματικά τα προβλήματα, ή απλώς τα διαχειρίζονται επ’ αόριστον.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΩΣ ΚΥΡΙΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Η μεγαλύτερη υποκρισία είναι, ότι οι ίδιες κοινωνίες που μιλούν για «υπερπληθυσμό» ζώων, αποφεύγουν να αναγνωρίσουν τον δικό τους ρόλο.

Η Μεσόγειος είναι μία από τις πιο επιβαρυμένες θάλασσες του πλανήτη.

Υπεραλίευση.

Πλαστικά.

Ρύπανση.

Θόρυβος.

Παράκτια δόμηση.

Ναυσιπλοΐα.

Εγκλιματική αλλαγή.

Καταστροφή λιβαδιών ποσειδωνίας.

Όλα αυτά επηρεάζουν βαθιά τις τροφικές αλυσίδες.

Όμως, είναι πολιτικά και οικονομικά δυσκολότερο να περιοριστούν οι ανθρώπινες δραστηριότητες.

Είναι πολύ ευκολότερο να παρουσιαστεί ένας λαγοκέφαλος, ή μια μέδουσα, ως ο ένοχος.

Το ζώο δεν έχει φωνή.

Δεν διαθέτει εκπροσώπους.

Δεν μπορεί να απαντήσει στις κατηγορίες.

Η ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ

Κάθε εκστρατεία εξόντωσης χρειάζεται ένα βασικό συστατικό:

Τον φόβο.

Ο φόβος κινητοποιεί την κοινή γνώμη.

Ο φόβος εξασφαλίζει πολιτική αποδοχή.

Ο φόβος δικαιολογεί κονδύλια.

Έτσι δημιουργούνται αφηγήματα, που παρουσιάζουν συγκεκριμένα είδη ως απειλές.

Οι πολίτες καλούνται να πιστέψουν, ότι η θανάτωση χιλιάδων ζώων, αποτελεί περιβαλλοντική πολιτική.

Όμως η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα, ότι οι μαζικές εκστρατείες εξόντωσης σπάνια λύνουν οικολογικά προβλήματα.

Συχνά δημιουργούν νέα.

Η φύση λειτουργεί μέσω πολύπλοκων αλληλεπιδράσεων, που δεν μπορούν να ελεγχθούν με απλοϊκές λογικές «σκοτώνουμε περισσότερα, άρα λύνουμε το πρόβλημα».

ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ

Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν:

Ποια προγράμματα χρηματοδοτούνται,

Ποιο είναι το κόστος τους,

Ποια αποτελέσματα έχουν,

Ποιοι φορείς επωφελούνται,

Ποιοι αξιολογούν την αποτελεσματικότητά τους.

Η προστασία της βιοποικιλότητας, δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μηχανισμό παραγωγής φόβου, ή οικονομικών εξαρτήσεων.

Η διαχείριση των οικοσυστημάτων, απαιτεί επιστημονική τεκμηρίωση, δημόσιο έλεγχο και απόλυτη διαφάνεια.

ΕΝΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΟΡΑΜΑ

Αν πραγματικά ενδιαφερόμαστε για τις ελληνικές θάλασσες, η προτεραιότητα δεν πρέπει να είναι η εξόντωση των ζώων.

Πρέπει να είναι:

Η μείωση της ρύπανσης,

Η καταπολέμηση της υπεραλίευσης,

Η προστασία κρίσιμων θαλάσσιων οικοτόπων,

Η αποκατάσταση των τροφικών αλυσίδων,

Η αντιμετώπιση των συνεπειών της εγκλιματικής αλλαγής,

Η ανεξάρτητη επιστημονική παρακολούθηση των πληθυσμών.

Οι λαγοκέφαλοι και οι μέδουσες, δεν είναι πολιτικοί αντίπαλοι, ούτε εγκληματίες της θάλασσας.

Είναι οργανισμοί, που προσπαθούν να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον, το οποίο ο άνθρωπος έχει μεταβάλει δραστικά.

Και όσο συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε οικολογικό πρόβλημα με στοχοποίηση και εξόντωση ζώων, θα αποφεύγουμε τη δύσκολη αλλά αναγκαία συζήτηση:

Ότι η πραγματική κρίση των θαλασσών, δεν προέρχεται από τις μέδουσες, ούτε από τους λαγοκέφαλους.

Προέρχεται από ένα μοντέλο διαχείρισης, που συχνά αναζητά εύκολους ενόχους, αντί να αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της περιβαλλοντικής υποβάθμισης.

©️ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΖΩΩΝ